اين طرز قضاوت منحصر به پزشكان ايران و كشورهاى آسيايى نيست بلكه در اروپا و آمريكا نيز وضع چنين است ، حتى پزشكان و دانشمندان مغرب‌زمين كه سرمست از بادهء مظاهر تمدن جديد هستند و همهء علوم را ساخته و پرداخته خود مىدانند ، قدما را بيش از همه‌كس و همه جا تحقير مىكنند و در كتاب‌هاى پزشكى ، در مورد هر يك از موضوع‌هاى علمى همين‌كه بحث تاريخى پيش مىآيد ، مىنويسند اين موضوع در قديم شناخته نشده و يا دوران كودكى خود را طى مىكرده است ؛ خاورشناسان و مورخان علوم و استادانى كه در تاريخ پزشكى تخصص دارند نيز دراين‌باره ساكت‌اند ، زيرا به‌طور قطع و يقين ، اطلاعى از اين موضوع ندارند . اثبات اين مطلب كار آسانى است و هر كسى مىتواند در روزهايى كه به يادبود هزارهء محمد بن زكرياى رازى در تهران تشكيل مىشود با خاورشناسان و دانشمندانى كه براى شركت در اين هزاره از خارج به ايران خواهند آمد تماس بگيرد و از آنان سؤال كند كه پزشكان قديم چگونه بيمارىها را تشخيص مىداده‌اند و دقت آن‌ها در تشخيص بيمارى تا چه اندازه بوده است و خواهيد ديد كه آن‌ها در جواب مىمانند . ما افتخار داريم براى نخستين‌بار ثابت كنيم كه پزشكان قديم ايران با آزمايش‌هاى بسيار ساده بالينى ، بيمارىها را با همان دقتى تشخيص مىدادند كه پزشكان كنونى با وسايل مدرن تشخيص مىدهند . خوانندگان مىدانند كه تشخيص بعضى از بيمارىها از قبيل برنشيت ، آنژين و . . . خيلى آسان است و بالعكس تشخيص تعداد زيادى از بيمارىها مشكل است و با بيمارىهاى ديگر اشتباه مىشود و به‌همين‌جهت است كه در كتاب‌هاى پزشكى ضمن تشريح هر بيمارى تشخيص افتراقى « 1 » را هم ذكر مىكنند ، به عبارت ديگر ، يادآورى مىكنند كه اين بيمارى از لحاظ تشخيص با كدام بيمارىها قابل اشتباه است . ما يكى از اين امراض ، مثلا هپاتيت ( ورم كبد ) را كه تشخيص آن به اعتراف پزشكان كنونى و حتى استادان فن مشكل است انتخاب كرده ، مىخواهيم ببينم امروز آن را چگونه تشخيص مىدهند و هزار سال پيش چطور تشخيص مىدادند .

--> ( 1 ) . Diagnostic differentielle